Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), lebih daripada 1 juta kes jangkitan penyakit kelamin baharu berlaku setiap hari di seluruh dunia. Itulah sebabnya kesedaran tentang isu ini sangat penting.
Tidak semua penyakit kelamin menunjukkan simptom dengan segera, yang bermaksud seseorang boleh menyebarkan jangkitan tanpa menyedarinya. Jika tidak dirawat, sesetengah keadaan ini boleh menyebabkan masalah kesihatan jangka panjang yang serius, daripada ketidaksuburan hinggalah kepada kanser. Artikel ini akan menerangkan jenis-jenis penyakit kelamin, bagaimana ia muncul, dan mengapa ujian pengesanan sangat penting.
Apa Itu Penyakit Kelamin?
Penyakit kelamin, atau dikenali juga sebagai jangkitan kelamin (STI), ialah jangkitan yang berpindah daripada seorang individu kepada individu lain melalui hubungan seksual. Ini termasuk hubungan seks faraj, dubur, dan oral. Sesetengah penyakit kelamin juga boleh tersebar melalui darah (seperti HIV atau hepatitis), perkongsian jarum suntikan, atau daripada ibu kepada anak semasa kehamilan dan penyusuan.
Anda mungkin mendengar kedua-dua istilah ini digunakan secara bergantian. Perbezaan utama ialah jangkitan (STI) merujuk kepada kehadiran virus, bakteria, atau parasit dalam badan, manakala penyakit (STD) merujuk kepada keadaan apabila jangkitan itu mula menyebabkan simptom.
Kategori Utama Penyakit Kelamin
Secara umum, doktor menilai penyakit kelamin kepada tiga kategori utama: bakteria, virus, dan parasit. Setiap jenis mempunyai cara berbeza dari segi simptom, rawatan, dan kesan jangka panjang.
Penyakit Kelamin Bakteria
Jangkitan bakteria disebabkan oleh bakteria berbahaya dan biasanya boleh disembuhkan dengan antibiotik jika dikesan awal.
Klamidia (Chlamydia): Salah satu penyakit kelamin bakteria yang paling biasa di seluruh dunia. Selalunya tidak menunjukkan simptom selama berbulan-bulan, tetapi boleh menyebabkan penyakit radang pelvis (PID), kemandulan, atau sakit pelvis kronik pada wanita. Lelaki pula mungkin mengalami kencing yang sakit atau bengkak pada buah zakar.
Gonorea (Gonorrhea): Jangkitan ini menjejaskan kemaluan, rektum, dan tekak. Simptom tipikal termasuk lelehan luar biasa dan sakit ketika membuang air kecil. Rintangan antibiotik menjadikan rawatan lebih mencabar, sebab itu ujian dan rawatan awal sangat penting.
Sifilis (Syphilis): Jangkitan pelbagai peringkat yang boleh bermula dengan luka tanpa rasa sakit dan kemudian berkembang menjadi ruam, masalah saraf, serta kerosakan organ penting jika tidak dirawat. Rawatan antibiotik tepat pada masanya sangat berkesan, tetapi rawatan yang tertangguh boleh membawa kepada kesan jangka panjang yang serius.
Penyakit Kelamin Virus
Jangkitan virus berbeza sifatnya. Ia biasanya tidak dapat disembuhkan sepenuhnya, tetapi rawatan boleh mengawal simptom, mengurangkan risiko penularan, dan mencegah komplikasi. Ramai individu dapat hidup sihat dengan penjagaan perubatan yang betul.
HIV: Virus ini melemahkan sistem imun, menjadikan badan lebih terdedah kepada jangkitan dan kanser tertentu. Dengan terapi antiretroviral moden, HIV boleh dikawal sebagai penyakit kronik, dan risiko penularannya dapat dikurangkan dengan ketara.
Herpes (HSV-1 & HSV-2): Disebabkan oleh virus herpes simplex, jangkitan ini mengakibatkan berulangnya luka atau lepuh di sekitar mulut atau kemaluan. Ubat antivirus membantu memendekkan tempoh serangan dan mengurangkan risiko penularan.
Virus Papiloma Manusia (HPV): HPV adalah salah satu penyakit kelamin virus yang paling meluas. Kebanyakan jangkitan hilang dengan sendiri, tetapi beberapa strain boleh menyebabkan ketuat kemaluan, manakala strain lain dikaitkan dengan kanser seperti kanser serviks, dubur, dan tekak. Vaksin memberi perlindungan kuat terhadap strain berisiko tinggi.
Hepatitis B dan C: Kedua-duanya menyerang hati. Hepatitis B boleh dicegah dengan vaksin dan boleh menyebabkan jangkitan sementara atau kronik. Hepatitis C pula tiada vaksin, tetapi kini boleh disembuhkan dengan ubat antivirus.
Penyakit Kelamin Parasit
Jangkitan parasit disebabkan oleh organisma yang hidup di atas atau dalam tubuh manusia. Ia biasanya boleh dirawat dengan ubat-ubatan dan cenderung kurang serius berbanding jangkitan bakteria atau virus, tetapi tetap tidak selesa dan mudah berjangkit.
Trikomoniasis (Trichomoniasis): Disebabkan oleh parasit dalam saluran urogenital, jangkitan ini sering menyebabkan lelehan, gatal-gatal, atau rasa pedih ketika kencing. Ada juga yang tidak mengalami simptom tetapi masih boleh menyebarkannya.
Kutu Kemaluan (Pubic lice): Serangga kecil yang melekat pada rambut kasar, terutamanya di kawasan kemaluan, menyebabkan kegatalan berterusan. Losen atau syampu berubat khas boleh menghilangkannya.
Kudis (Scabies): Disebabkan oleh hama kecil yang menggali ke dalam kulit, menyebabkan kegatalan teruk dan ruam. Ia merebak melalui kontak rapat, termasuk hubungan seksual, dan dirawat dengan krim preskripsi atau ubat oral.
Komplikasi Jika Tidak Dirawat
Mengabaikan penyakit kelamin (STD) tidak akan membuatkannya hilang—sebaliknya, ia biasanya menjadi lebih teruk. Jangkitan yang tidak dirawat boleh menyebabkan:
- Kemandulan akibat keadaan seperti klamidia atau gonorea.
- Penyakit radang pelvis (PID) pada wanita.
- Peningkatan risiko penularan HIV.
- Jenis kanser tertentu, terutamanya kanser serviks yang berkait dengan HPV.
- Komplikasi kehamilan, termasuk kelahiran pramatang atau jangkitan yang dipindahkan kepada bayi.
Rawatan dan Pengurusan
Rawatan yang betul bergantung pada jenis penyakit kelamin, dan pengesanan awal biasanya menjadikan pemulihan lebih cepat dan mudah.
Penyakit Kelamin Bakteria
Jangkitan seperti klamidia, gonorea, dan sifilis biasanya boleh disembuhkan dengan antibiotik. Setelah didiagnosis, doktor mungkin menetapkan antibiotik dos tunggal atau rawatan selama beberapa hari. Kuncinya ialah melengkapkan rawatan seperti yang diarahkan, walaupun simptom hilang dengan cepat.
Penyakit Kelamin Virus
Keadaan seperti HIV, herpes, HPV, dan hepatitis B atau C biasanya tidak boleh disembuhkan sepenuhnya, tetapi boleh dikawal dengan ubat antivirus. Ubat ini membantu mengurangkan simptom, menurunkan risiko serangan semula, dan mengurangkan kemungkinan menularkan jangkitan kepada orang lain.
Sebagai contoh, HIV kini boleh dikawal sebagai penyakit kronik dengan ubat harian, manakala vaksin HPV memberi perlindungan daripada strain paling berbahaya yang dikaitkan dengan kanser.
Penyakit Kelamin Parasit
Jangkitan yang disebabkan oleh organisma seperti Trichomonas vaginalis (trikomoniasis), kutu kemaluan, atau kudis boleh dirawat dengan krim preskripsi, syampu, atau ubat oral. Rawatan ini menyasarkan parasit secara langsung dan biasanya membersihkan jangkitan dalam beberapa hari. Namun, simptom seperti gatal mungkin mengambil masa lebih lama untuk benar-benar hilang.
Satu langkah penting yang sering terlepas pandang ialah merawat pasangan anda pada masa yang sama. Walaupun mereka tidak menunjukkan simptom, mereka masih boleh membawa jangkitan dan mudah menjangkiti anda semula selepas rawatan. Doktor biasanya mengesyorkan pemberitahuan pasangan serta rawatan serentak bagi memutuskan kitaran penularan.
Selepas rawatan, ujian susulan mungkin diperlukan untuk mengesahkan bahawa jangkitan telah sembuh, terutamanya bagi STD bakteria seperti klamidia dan gonorea. Bagi STD virus, pemantauan berterusan membantu menguruskan risiko kesihatan jangka panjang.
Bila Perlu Jumpa Doktor
Jangan tunggu jika anda perasan perkara berikut:
- Lelehan yang luar biasa
- Sakit semasa hubungan seks atau ketika membuang air kecil
- Lepuh, luka, atau ruam pada kawasan kemaluan
- Pasangan anda memberitahu bahawa mereka telah didiagnosis dengan STD
Pengesanan awal menjadikan rawatan lebih mudah dan dapat mencegah komplikasi.
Dapatkan Ujian dan Rawatan Penyakit Kelamin di Dr Prevents
Penyakit kelamin (STD) sebenarnya lebih biasa daripada yang ramai sangkakan, namun ia bukan sesuatu yang memalukan. Dengan ujian berkala, amalan seks selamat, dan rawatan yang betul, anda boleh melindungi kesihatan serta masa depan anda. Ingat, menjaga kesihatan seksual sama pentingnya seperti menjaga jantung, paru-paru, atau mana-mana bahagian tubuh yang lain.
Jika anda memerlukan ujian atau rawatan penyakit kelamin, Dr Prevents sedia membantu dengan perkhidmatan yang ditawarkan di semua cawangan klinik kami di KL dan Selangor.